Stolica Grodów Czerwieńskich

            Latopisy ruskie pod rokiem 981 podają : "idie Vołodimier k liachom i zaja grady ich Pieremyszl , Czerwień i iny grady ,iże sut`i do siego dnie ( do 1132 ) pod Ruśju " . W przekazie tym zachodzi pewna nieścisłość , mianowicie ziemie te nie były wtedy w posiadaniu Polan , którzy najprawdopodobniej  nie graniczyli nawet z nimi  , ponieważ nie posiadali wtedy Krakowa .
            Wynika z tego , że kronikarz pisząc " k liachom " wcale nie miał na myśli państwa Mieszka . W czasie tej wyprawy Włodzimierz zajął kraine pomiędzy Sanem , Wieprzem i Bugiem , która nie należała do żadnego państwa , a zamieszkałe tam plemiona słowiańskie podporządkował swej Władzy .

            Teren ten zwykło się nazywać " Grodami Czerwieńskimi " , nazwa ta jest fikcją powstałą  jeszcze w średniowieczu w wyniku błędu kopistów . Ze zwrotu "...Grad...Czerwień i iny " zrobiono "...Grady... Czerwiennyje " i tak powstało to pojęcie ,  które w X w. absolutnie nie istniało . Istniał jednak Czerwień i inne grody ( bo Przemyśl to już całkiem inna historia ).

            Koncepcji co do lokalizacji owego grodu było wiele : pod Chełmem , Zaleszczykami , koło Uhań , Hrubieszowa , Halicza , Przemyśla , a nawet Stanisławowa . Tymczasem już na początku XIX w. Adam Czarnocki ( pod pseudonimem Zoriana Dołęgi Chodakowskiego !) wykazał , że Czerwień to dzisiejsza wieś Czermno leżąca nad rzeką Huczwą ( ok. 20 km na poł. zach. od Hrubiszowa ).

            Badania archeologiczne , w odległości ok. 1 km na poł. wsch. od wsi wykazały , że na bagnistych , torfiastych łąkach znajduje się grodzisko o wymiarach 115 na 119 m . Wklęśnięcie w północnych wałach jast zapewne pozostałąścią po bramie . W obrębia wałów , na dziedzińcu są pozostałości studni  grodowej , jeszcze dziś okresowo wypełniające się wodą . Samo grodzisko znajduje się w rozgałęzieniu Siniuchy dopływu lewego Huczwy .

            Mieszkańcy okolic znają wiele legend związanych z grodziskiem .Mówią , że są to pozostałości po wspaniałym mieście Czerwieńsk . Warto zwrócić uwagę , że końcówke "sk" w języku staropolskim dodawano do nazw zjawisk już nie istniejących np. Grodzisk od nie istniejącego grodu ( grodzisko , cmentarzysko , pobojowisko itp. ) Według jednej z legend na " zamku w Czermnie " rezydował potężny książe , który był tak silny , że potrafił samym tylko krzykiem odpędzić wrogów oblegających gród ( khe..khe.. nasz kniaż chyba tak nie umie ! ) . Ziemie na budowę wałów miano zwozić z pobliskiej wsi Perespa zaprzęgniętymi w woły wozami .

            Inna legenda mówi , że Tatarzy oblegający gród nie mogąc go dobyć zapytali o rade, słynącą z mądrości babę imieniem Kasia , mieszkającą w pobliskich Turkowicach . ( gdzie Tatar nie może to ... się baby spyta ! ) . Rzekła im Kasia : Nakarmcie , grochem umaczanym w  gorzałce , gołębie wylatujące z grodu na żer . Kiedy się nawalą , należy je schwytać i przywiązać im do ogonów płonące żagwie , a przerażone ptaki powrócą do grodu i wzniecą pożar . Tak też się stało . Tatarzy jadnak powiesili Kasie ( szowiniści czy co ? ), aby jej przebieglość nie obróciła się przeciwko nim . Jeszcze w okresie międzywojennym pokazywano , koło cmentarza ukraińskiego w Turkowicach "Babi Dąb " , na którym rzekomo zawisła Kasia .

            Sposobu tego nie wynyśliła jednak Kasia . Tak samo właśnie ruska księżna Olga w 945 r. miała zdobywać jeden z grodów Drewlan , a Tatarzy postępowali w ten sposób w Chinach . Jest więc w legendzie ziarno prawdy , a Czerwień w 1240 r. został zdobyty przez Batu-chana . Latopis ruski podaje , że wódz ten "poszedł na Czerwień i bijac taranem-zdobył go " .

            Na przyległej do grodziska kępie znajdują się pozostałości warownego podgrodzia , a też i inne wznoszące , się ponad rozlewiskami " wyspy " noszą ślady wczesno -średniowiecznego osadnictwa . Mamy tu doczynienia z rozległym zespołem osadniczym z tego okresu obejmującym ok. 100 ha . W pobliżu znajdują się też ślady dawnych cmentarzy ,       a wszystkie części kompleksu połączone były ze sobą pomostami na drewnianych 2-3 m palach , które przechodziły w drogi i szlaki . Większość tamtejszych osad było otoczone wałami i rowem .

            Ze znalezisk wynika , że mieszkańcy "Czerwienia" prowadzili bardzo ożywiony handel z Rusią (ceramika , karczogi ,zapinki brązowe , przęśliki z łupku wołyńskiego ) . Przedmioty te mogą byc co prawda  pozostałościami po ruskiej załodze , ale przecież tędy właśnie prowadził szlak handlowy z Kijowa na Zawichost , Sandomierz , Kraków , Pragę i Ratyzbonę . Poza tym wały  " Czerwienia " zorientowane są przede wszystkim na obroną ze wschodu i południa co samo tłumaczy kto tu był pierwszy . (!)

            To tylko jedna z teorii na temat położenia tego grodu wybrana osobiście przez niżej podpisanego do przedstawienia na naszej stronie , głównie dlatego , że  mi się podoba . W trakcie pisania tego artu dowiedziałem się , że znaleziska opisane w nim , od niedawna datuje się na czasy póżniejsze . No cóż ,  jeśli dotrę do bliższych informacji na ten temat lub do jakiejś innej ciekawej torii o położeniu Czerwienia to z pewnością napisze o tym.

Powrót