Zmierzch Światowida

Światowid uchodzi za symbol wierzeń naszych słowiańskich przodków . Na jego temat powstało wiele wyobrażeń , które weszły do świadomości jako "pewniaki". A jednak takie bóstwo w ogóle nie istniało (trudno było napisać to zdanie... już widzę lecące kamienie i stos ) Nie jestem heretykiem , sam byłem zaskoczony, gdy to przeczytałem, a jednak argumentacja , do której dotarłem wydaje się przekonywująca i ciekawa, choć trochę stara (1978). Oto ona: sama nazwa Światowid jest czczym wymysłem . Ma oznaczać jakoby istotę wszystko widzącą , ogarniającą wzrokiem cały świat , "świat widzącą" . Brak jednak jakiegokolwiek źródła to potwierdzającego . Tak wiem . Myślicie teraz o arkońskiej kącinie i wspaniałym posągu Świętowita , trudno jest jednak utożsamiać te bóstwa , choć oba mają cztery oblicza i brzmienie nazwy boga z Rany przypomina trochę wymyślonego Światowida .

     Wyłowiony ze Zbrucza zagadkowy kamienny posąg o czterech twarzach , który ma być jakoby posągiem Światowida jest nie tylko bezimienny, ale przedstawia nie jedno, lecz cztery bóstwa , z których najprawdopodobniej każde miało swoje własne , zapomniane , miano .

 Nazwa Światowid zainspirowana była podobieństwem tego posągu do opisu posągu z Arkony (cztery twarze) i zlatynizowaną przez kronikarza nazwą bóstwa z Rany :Svantevit , która może być odczytana wyłącznie jako Świętowit , a nie jako Światowid czy Światowit .

 Nazwa Światowid zainspirowana była podobieństwem tego posągu do opisu posągu z Arkony (cztery twarze) i zlatynizowaną przez kronikarza nazwą bóstwa z Rany :Svantevit , która może być odczytana wyłącznie jako Świętowit , a nie jako Światowid czy Światowit .

     Już w 2 poł. XII wieku proboszcz z Bzowa holsztyńskiego , niejaki Helmold , w swej "Kronice Słowian" próbował wyjaśnić pochodzenie nazwy Świętowit . Wyszło mu , że Rugię nadał cesarz Ludwik Pobożny , syn Karola Wielkiego , klasztorowi św. Wita z Korbei . I od tego św. Wita miała , według Helmolda , wywodzić się nazwa tego bóstwa (ale wymyślił !) .

     Dziś uważa się że nazwa ta jest przymiotniem ( święty-świętowity  jak chory-chorowity ) w skróconej formie (Świętowit z świętowity jak zabit z zabity ) . Jest to prawdopodobnie młodszy chronologicznie przydomek bóstwa zastępujący właściwe , nieznane nam imię i oznaczający "silny" , "pan" .

 Inny słoworód tych dwóch , podobnie brzmiących imion to pierwsza różnica . A oto druga:

Sakso Gramatyk , kronikarz duński z przełomu XII i XIII wieku , opisał szczegółowo posąg Świętowita ze świątyni na Ranie . Przedstawiał on postać ludzką nadnaturalnych rozmiarów, mającą z przodu dwie głowy , patrzące w lewo i prawo oraz dwie z tyłu .Twarze bóstwa były brodate ! Twarze , domniemanego , posągu Światowida nie mają zarostu , a niektóre przedstawiają oblicza niewieście ( ! ) więc nie mogą go mieć . To druga różnica , uniemożliwiająca , chyba całkowicie utożsamianie obu tych posągów z jednym i tym samym bóstwem .

     Lewa ręka Świętowita w Arkonie była wsparta na boku , a w prawej dzierżył on róg z miodem służący do wróżby urodzaju w święto plonów . Obok posągu leżał jego miecz , siodło oraz uzda służąca bóstwu do jazdy na słynnym białym koniu , który służył również kapłanom  do wróżb za pomocą włóczni .Ogromny kołacz składany w ofierze Świętowitowi , w święto plonów wskazuje , podobnie jak róg z miodem i biały koń , na patrialchalny i solarny charakter bóstwa i jego możliwe pochodzenie od neolitycznej , lunarnej bogini płodnosci , urodzaju i losu . Atrybuty "rycerskie" zostały dodane chyba później , jako odzwierciedlenie walk Słowiańszczyzny zachodniej zagrożonej przez "Drang nach Osten".

 Zbruczański posąg , przez czyste nieporozumienie , nazwany Światowidem jest statuą przedstawiającą jak wspomniałem wcześniej cztery bóstwa . Wśród nich są dwa bóstwa żeńskie , z których jedno na frontalnej ścianie co daje wiele do myślenia ! (hm...) . Różnice te wynikają między innymi z tego, że ten posąg należy do innego niż Świętowit , wschodniosłowiańskiego kręgu kulturowego . Tak bardzo charakterystyczne nakrycie głowy naszego "Światowida" jest łudząco podobne do tego , które ma kamienny idol wygrzebany pod Nowogrodem Wielkim . Te omawiane posągi odzwierciedlają proces kształtowania się państw wczesnofeudalnych . Zwycięski książę włączając podbite tereny do swego państwa powiększa jednocześnie liczbę własnych bóstw o te z zaanektowanych obszarów . Integracja tych terenów z resztą państwa znajduje swoje odbicie w scaleniu kilku posągów w jeden , w którym łatwo można jeszcze odróżnić różne bóstwa . Ten właśnie etap obrazuje posąg "Światowida" datowany na IX/X wiek . Świętowit arkoński z XIII wieku ilustruje chyba końcowy etap tego procesu prowadzący do monoteizmu .

     No cóż , trochę kontrowersyjna teoria , ale dość ciekawa i jak sadzę poszerza ten temat . Wiem , że są w Polsce ludzie , którzy mogą się obrazić na autora tego tekstu więc śpieszę z wiadomością , że powstał on na podstawie książki:,, Zwyczaje , obrzędy i symbole religijne '' autorstwa J.Kellera , W.Kotańskiego , E.Szymańskiego , W.Tylocha , T.Żbikowskiego i W.Szafrońskiego Wa-wa 1978. i do nich odsyłam wszystkich niezadowolonych i urażonych , a także osoby nietolerancyjne i fanatyków.

Powrót